Review Than Quan chùa Dạm Bắc Ninh ở đâu thực tại, hiện vật 2021

chua dam 5 1628

Chùa Dạm ở đâu ?

Chùa Dạm Bắc Ninh hay chùa Rạm tên chữ là Đại Lãm Thần Quang tự, hay nói một cách khác là chùa Bà Tấm, chùa Cao, chùa Trăm Gian (vì xa xưa chùa có 100 gian nhưng chưa phải chùa Trăm Gian thuộc địa bàn thủ đô), cũng được gọi là chùa Lãm Sơn, theo tên núi.

Phương thức giữa trung tâm thành phố Bắc Ninh, tỉnh Bắc Ninh khoảng 7km về phía Đông Bắc, khác với nhiều danh thắng khác trong vùng, chùa Dạm tọa lạc khác biệt trên núi Đại Lãm quanh năm xanh tốt nhất.

Chùa dựa trên núi Dạm, nhìn về hướng sông Đuống, xa xưa thuộc xã Lãm Sơn Trung, tổng Lãm Sơn Nam, huyện Quế Dương, nay là xã Nam Sơn, thành phố Bắc Ninh, tỉnh Bắc Ninh, là đại danh lam từ thời Lý và là một di tích lịch sử quan trọng của tỉnh Bắc Ninh ngày nay với lịch sử gần 1.000 năm.

chùa Dạm Bắc Ninh

Sau bao biến thiên của lịch sử, ngôi quốc tự ngàn năm không thể tòa ngang dãy dọc, cũng đã hết hình bóng của giữa trung tâm Phật giáo lớn nhất Đại Việt.

Song lúc tới địa điểm này, len lỏi giữa các cầu thang bằng đá tảng vẫn còn nguyên vẹn qua năm tháng, chạm khẽ vào bờ kè khổng lồ cao sừng sững, được ghép từ hàng tỷ phiến đá vuông vức, phủ đầy cỏ bụi… bao truyền thuyết kỳ ảo ở địa điểm đây vẫn như ào ạt vọng về.

Chùa Dạm thực trạng Xưa huy hoàng, nay hoang phế 

Theo thư tịch, sử sách như Việt sử lược, Đại Việt sử ký toàn thư, Đại Nam nhất thống chí, Lịch triều hiến chương loại chí thì vào khoảng thời gian Quảng Hựu trước tiên (1085), Nguyên phi nhà Lý Ỷ Lan khi vui chơi Đại Lãm Sơn có dự định xây chùa, và tiến hành khởi công thành lập từ thời điểm năm 1086-1094, được đánh giá là “Trung tâm Phật giáo lớn nhất của nước Đại Việt”.  Năm sau, 1087, vua Lý Nhân Tông tới thăm ngôi chùa đang xây, mở tiệc, làm thơ “Lãm Sơn dạ yến”.

Sau mười năm thành lập, năm 1094 chùa Dạm mới hoàn thành xong, được vua ban tên chùa là Cảnh Long Đồng Khánh, ban 300 mẫu ruộng tự điền (ruộng thuộc nhà chùa) để chùa có hoa lợi hương khói và bảy hộ dân ở mé dưới núi được giao việc chuyên đóng – mở cửa chùa.Năm 1105, lại xây ba tháp đá ở chùa Lãm Sơn.

Khi ấy, chùa có mô hình rất chi là nguy nga gồm 100 gian, dài 120m, rộng 70m, tổng cộng diện tích ngôi chùa lên tới 8.400m2. Dưới 4 lớp nền được bó ghép bằng đá tảng, mỗi viên có kích thước 50x60cm được đặt choãi chân, chếch khoảng 700 và cao 5-6m. Dân gian lưu truyền, ngôi chùa lớn đến mức độ độ triều đình phải cắt cử 7 hộ dân chuyên trông coi, đóng mở cửa chùa. Sau ngày Rằm mỗi tháng, muốn đóng hết cửa chùa phải khởi đầu từ tối tới lúc trăng lên rất cao mới xong.

Trong thời hạn dài tiếp sau đó chùa luôn luôn được sự chiếu cố đặc điểm của triều đình, nên chùa càng được thiết kế theo phong cách mở mang mô hình. Vua Trần Nhân Tông từng tới thăm, ca tụng thành thơ về bức họa phong cách xây dựng kế tiếp mười hai lớp này.

Nền đầu tiên của chùa Dạm xưa.

Không chỉ nguy nga, chùa Dạm còn được bao bọc bởi vô vàn câu truyện lưu truyền trong dân gian đậm chất liêu trai, lịch sử một thời… Cụ Trần Anh Thật, người làng Tự Thôn, huyện Nam Sơn, từ lâu năm nay vẫn hằng ngày cùng các cụ ông, cụ bà trong thôn chia nhau chăm bẵm, trông nom các gian thờ tự trên núi, kể rằng một dòng họ lớn phương thức chùa không xa, mấy trăm năm vừa qua tưởng đã tuyệt tự

Xem Thêm:  Review Tham Quan Chùa Kiến Sơ Hà Nội ở đâu,kiến trúc, lịch sử 2021

Thế nhưng sau lúc tới làm lễ dâng cầu Lý Thánh Mẫu, uống nước giếng Bống đã sinh hạ được 2 thiếu niên.Đến lúc này đều đặn hàng năm con cái của dòng họ ấy tề tựu về chùa Dạm tạ lễ cảm ơn đức Thánh Mẫu. Sau lâu năm bị quên lãng cỏ bụi mọc tràn che lấp, nhưng trong dịp khô hạn nước giếng Bống vẫn trong vắt, mát mẻ.

chùa Dạm Bắc Ninh 1

Khảo sát lý do vì sao ngôi quốc tự ngàn năm tuổi linh thiêng lại có những thời gian mất hút, các cụ cao tuổi trong làng cho biết thêm thời kỳ kháng chiến các năm 1947-1948, để cấm đoán giặc Pháp chiếm địa điểm này làm đồn trú, dân cư buộc phải hủy hoại cổ tự trong xót xa.

“Ngôi chùa lớn cháy ngùn ngụt trong mấy ngày vẫn chưa hết. Tới đêm thứ ba, có một trận phong ba nổi dậy cuốn bụi khói mịt mù, dân làng ai ai cũng kinh sợ… Chùa cháy rụi, chỉ với độc tôn cột đá chạm rồng ở lớp nền thời điểm đầu tuần sót lại sừng sững trên núi cao” – cụ Nguyễn Thị Đạo nhớ lại.

Tuy đã hết hoàn toàn, nhưng cột đá ngàn tuổi với đôi rồng dâng châu được chạm khắc tinh xảo từ thế kỷ 11 hiện là bảo vật độc tôn nhắc nhớ tới mô hình một đại danh lam thời nhà Lý tới tận giờ vẫn bao trùm quanh lớp sương mù thần bí.

Cây cột đá có công dụng gì? Tại sao được đặt ở vị trí đặt đó? Thông điệp tiền nhân gửi gắm là gì? Làm như thế nào để người xưa rất có khả năng di chuyển và dựng được cây cột đá khổng lồ nặng đến hàng trăm tấn trên chiều cao dốc của sườn núi như thế?… Không ít khúc mắc dẫn ra tới chưa tồn tại câu chất vấn. 

Về cột đá ở chùa Dạm, có một luồng quan điểm nhận định rằng đấy là một cái linga (dương vật) mang tinh thần của tín ngưỡng phồn thực của các người Việt trong sự giao thoa với văn hóa bản sắc Champa-Ấn Độ.

Song nhiều quan điểm khác lại chứng tỏ, cột đá chùa Dạm là một phế tích sót lại của phong cách xây dựng Liên hoa đài chùa Dạm. Có nghĩa là cột đá chỉ là phần chân nâng đỡ một phong cách xây dựng phía bên trên nó.

Hiện vật điêu khắc sang trọng và hoành tráng nhất lịch sử thẩm mỹ và nghệ thuật và làm xinh

Sau một khoảng thời gian dài bị chìm vào quên lãng, năm 2011 việc khai quật khảo cổ có mô hình lớn mới được thực hiện tại chùa Dạm. Tác dụng tiếp sau đó khiến vô số người ngỡ ngàng về tầm dáng của ngôi Quốc tự xưa kia.

Xem Thêm:  Review Tham Quan làng gốm Phù Lãng Bắc Ninh ở đâu,lịch sử,quy trình 2022

Quần thể phong cách xây dựng chùa Dạm xưa gồm 4 lớp xây cao dần theo chiều cao sườn núi Lãm. Những phong cách xây dựng tháp đá, cột đá tọa lạc ở cấp nền 2 trong tổng thể chung của khu di tích lịch sử.

Ngoài ra, việc tìm cảm nhận thấy các trụ sỏi lớn có 2 lần bán kính trên 1m minh chứng công trình xây dựng rất đồ sộ. Theo giới trình độ nhiệm vụ, số trụ sỏi tìm cảm nhận thấy còn tương đối nguyên vẹn, giống với các trụ sỏi đã tìm cảm nhận thấy ở Hoàng thành Thăng Long. Tại chỗ này, các nhà khảo cổ học cũng tìm đồng loạt di vật thành lập như: Gạch đất sét nung có hình hoa cúc, các đầu rồng nhỏ dại cũng xuất hiện sự như nhau về nghệ thuật và thẩm mỹ với một trong những vật liệu thành lập Hoàng thành Thăng Long.

chùa Dạm Bắc Ninh 2

Với các dấu tích khảo cổ học tìm cảm nhận thấy ở chùa Dạm, các nhà khoa học đã cam đoan chùa Dạm có phong cách xây dựng đúng như các gì ghi trong lịch sử.

Này là công trình xây dựng mang đậm dấu ấn Hoàng gia thời Lý, có mặt bằng mô hình, cấu tạo khác lạ, kỹ thuật thành lập cầu kỳ, công phu, bày diễn trang trí tinh xảo vào thượng hạng so với cả các ngôi chùa cổ ở Việt Nam.

Sau cuộc khảo cổ ấy, huyền bí về cột đá chùa Dạm vẫn chưa tìm ra giải mã nhưng tựu chung đều thống nhất cột đá chùa Dạm, Quế Võ, Bắc Ninh là hiện vật điêu khắc đá sang trọng và hoành tráng nhất, hoàn mỹ nhất trong lịch sử thẩm mỹ và nghệ thuật và làm xinh Việt Nam. Hồ sơ cột đá chùa Dạm được Cục Di sản văn hóa bản sắc, Bộ Văn hóa truyền thống-Thể thao-Du lịch ghi lại mô tả khá tỉ mỉ rõ ràng và cụ thể.

Cột cao trên 5 mét, nặng 40 tấn, được đặt ở cấp nền thứ hai bên trái chùa. Phần dưới là khối hộp vuông với các vết đục nhám rất thô phác. Tiếp theo là phần trụ tròn được chạm nổi đôi rồng theo đồ án “lưỡng long hiến châu”, nét chạm rất chi là tinh xảo. Đôi rồng ngoắc đuôi vào nhau, uốn quanh thân cột, đầu rồng nhô cao chầu nhau. Toàn thân rồng có vẩy kép, uốn khúc hình sin nhịp nhàng, quyến rũ và mềm mại quanh thân cột.

chùa Dạm Bắc Ninh 3

Chân rồng có 5 móng, cong và nhọn sắc như móng chim, chân trước dâng viên ngọc sáng. Ngoài đôi rồng người thợ còn áp dụng các rõ ràng và cụ thể hoa văn cúc dây để “điền” vào các chỗ trống cho góp thêm phần hài hòa, sinh động. Biểu tượng đôi rồng chính là điểm nổi bật của phần thân cột đá, và cũng chính là nét đặc thù điển hình nổi bật thẩm mỹ và nghệ thuật và làm xinh thời Lý. Phần bệ cột sót lại 2 lớp đá chồng xen kẹt lên nhau. Lớp dưới ở mặt ngoài chạm hoa văn thủy ba (sóng nước).

Trên mặt các viên đá lớp trên, còn trông rất rõ ràng mép giật cấp thành gờ cao để lắp thêm các lớp đá nữa, các mộng đuôi cá vẫn còn để links các viên đá, còn gờ khiến cho các viên đá đó đều sở hữu lực hướng tâm, không trở nên bay ra ngoài, tạo thành một khối vững bền sau lúc đã lắp đặt.

chùa Dạm Bắc Ninh 4

Đối xứng với cột đá qua trục thần đạo, còn một phế tích một cấu tạo hình vuông vắn có 4 mặt bên hình thang cân đáy lớn ở phía bên dưới rất vững chắc, phía trên mặt còn 1 tấm bia thời Lê trung hưng, chữ đã mờ hẳn, mặt sau còn 2 chữ tín thí. Ở góc cạnh còn nguyên vẹn hơn hết, có tới 6 lớp hoa văn giống hệt như chồng lên nhau và các viên đá trên cùng không hẳn lớp cuối.

Xem Thêm:  Review Tham Quan Đền Đô Bắc Ninh ở đâu,kiến trúc,lưu trú,đặc sản 2022

Nếu thêm một lớp nữa thì chạm mặt bằng chân rùa đội bia. Đây chính là dấu tích của một cây tháp đá thời Lý có tính đối xứng với cột đá chạm rồng trong bố cục tổng quan mặt bằng tổng thể của phong cách xây dựng chùa Dạm.

Thân rồng to, mập uốn khúc quanh cột. Đuôi rồng ngoắc vào nhau.

Hiện nay, Sở Văn hóa truyền thống-Thể thao-Du lịch Bắc Ninh đang thực hiện dự án công trình phục dựng chùa Dạm, với tổng diện tích 4,7ha. Cạnh bên địa điểm phục dựng mới gồm tam quan, hành lang, thánh địa tổ, đền thờ mẫu, tam bảo… theo phong cách xây dựng cổ phần giữa trung tâm khảo cổ, dấu tích của nền móng chùa Dạm xưa vẫn được gìn không thay đổi vẹn. Sẽ chưa lâu nữa, báu vật trên núi Đại Lãm sẽ bừng tỉnh trong tiếng thỉnh kinh văng vẳng sớm khuya.

Bệ cột được chạm hoa văn sóng nước đặc trưng thời Lý.

Hy vọng, qua lần khôi phục di tích lịch sử lịch sử của ngôi quốc tự ngàn năm tuổi này, vẫn giữ được uy nghi và hồn cốt của một ngôi chùa đã ghi dấu huy hoàng trong lịch sử Phật giáo Việt Nam.

Mô hình chùa Dạm khôi phục
Quy mô chùa Dạm khôi phục

Cột đá chùa Dạm là các phong cách xây dựng hết sức rực rỡ, tầm dáng sang trọng và hoành tráng, nhìn xa đã bị lôi kéo, nhìn gần càng đẹp. Có nhà nghiên cứu nhận định rằng các cột đá chính là biểu tượng sinh thực khí Linga và Yoni đã được Việt hóa. Cột mang mơ ước mưa thuận gió hòa, cuộc sống ấm no thịnh trị.

Nền thứ hai đó còn sinh tồn giếng Bống, truyền kể cô Tấm trong truyện cổ dân gian Tấm Cám nuôi cá bống ở giếng này.

chùa Dạm Bắc Ninh 5

 Nền thứ ba và bốn có dấu tích chùa và đền thờ cô Tấm và Nguyên phi Ỷ Lan. Tại đây còn tấm bia đá nhỏ dại, khắc năm Chính Hòa thứ 17 thời Lê (1696) cao 0,65 m, rộng 1,4 m. Bia “Đại Lãm Thần Quang tự tân tạo Hộ pháp” cho biết thêm trước đó chùa chưa tồn tại Hộ pháp và hàng ngàn người làm việc phúc đã tu bổ chùa, dựng thêm tượng.

Chuyên Mục: Review Bắc Ninh

Nguồn Blog Review Du Lịch: https://bietthungoctrai.vn/chùa Dạm ngôi Quốc tự ngàn năm tuổi bị bỏ quên trong hoang phế

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *