Review Tham Quan Đền Ghềnh nơi thờ Công Chúa Ngọc Hân tại Hà Nội 2022

279 den tho chu dong tu 1

Đền Ghềnh ở đâu?

Đền Ghềnh mang tên chữ là “Thiên quang linh từ”, gần cầu Chương Dương, thuộc địa phận tổ 2, phường Bồ Đề, Gia Lâm – Hà Nội. Gọi là đền Ghềnh vì trước cửa đền có một ghềnh nước to. Theo năm tháng, dòng chảy biến động, con ghềnh mất đi và chỉ còn lại dấu tích nơi tên đền.

Tên gọi Đền Ghềnh Hưng Yên

Đền Ghềnh mang tên chữ là “Thiên Quang linh từ”, ở ngay mép sông Hồng, gần cầu Chương Dương, trước thuộc thôn Ái Mộ, xã Bồ Đề, huyện Gia Lâm, nay thuộc tổ 2, phường Bồ Đề, quận Long Biên, Hà Nội. Ái Mộ – Bồ Đề là một địa danh có nhiều di tích lịch sử, văn hóa truyền thống. Nơi đây từng là đại bản doanh của Lê Lợi và Nguyễn Trãi trong cuộc kháng chiến chống quân Minh.

Tham Quan Đền Ghềnh

Đền Ghềnh là phương thức gọi thân quen của nhân dân địa phương, vì nơi đây xưa kia nước sông chảy xiết, cuộn ghềnh. Nước dữ đã làm thuyền qua lại trên sông hay lật và bị cuốn trôi. Nhưng rất lạ, miếu nhỏ thờ Thủy thần lại được gọi là Thiên Tiên Cổ điện, tức miếu thờ Tiên (trên trời). Phải chăng nơi đây đất lành nên Thiên – Thủy giao hòa?

Do vị trí gần mép sông nên miếu bị sạt lở và được xây dựng lại nhưng miếu trở thành đền như ngày hôm nay là do việc xây dựng lại gắn với truyền thuyết ba bộ hài cốt của mẹ con Ngọc Hân công chúa – Bắc cung Hoàng hậu của vua Quang Trung thời Tây Sơn.

Công Chúa Lê Ngọc Hân

Lịch sử 

Công Chúa Lê Ngọc Hân là một trong những vị công chúa nổi tiếng nhất lịch sử Việt Nam. Bà được coi là vị anh hùng áo vải đứng đằng sau sự thành công của vua Quang Trung Nguyễn Huệ. 

Ngọc Hân Công Chúa là người con gái thứ chín của vua Lê Hiến Tông và Chiêu Nghi hoàng hậu Nguyễn Thị Huyền. Bà là người có vẻ đẹp hoàn mỹ, nết na, thùy mị, nổi bật nhất trong số những công chúa con nhà vua. Năm 1786, sau khi hoàn thành sứ mệnh “Phò Lê diệt Trịnh” và đem quân ra Bắc, Nguyễn Huệ vào cung yết kiến và trao binh quyền cho Vua Lê.

Cảm kích trước việc đó lại muốn gây dựng mối quan hệ thân tình với nhà Tây Sơn, vua Lê Hiến Tông đã quyết định gả người con gái xuất chúng nhất của tôi cho Nguyễn Huệ. Lúc bấy giờ công chúa vừa tròn 16 tuổi còn Nguyễn Huệ đã 33 tuổi. 

Công Chúa Ngọc Hân

Tình thế xoay chuyển càn khôn, quân Thanh xâm chiếm nước Nam, Nguyễn Huệ lên ngôi Hoàng Đế, một lần nữa dẫn quân ra Bắc tiêu diệt quân xâm lược. Khi ấy, vua đã phong cho bà là Hữu Cung Hoàng Hậu, ở lại giúp vua lo liệu việc triều chính. Bà là người có nhãn quan chính trị sắc sảo, thấu hiểu thời cuộc nên mọi việc từ chuyện nhỏ đến chuyện to đại sự quốc gia đều được bà sắp xếp chu toàn, thấu đáo giúp vua yên tâm đánh giặc. Năm 1789, sau khi thắng trận trở về, Nguyễn Huệ phong cho bà làm Bắc Cung Hoàng Hậu, đóng đô ở Phú Xuân.

Sau khi Quang Trung mất, hoàng hậu Ngọc Hân mất hết quyền lực tối cao. Bà phải trải qua bao năm tủi nhục, lẩn trốn sự truy lùng của nhà Nguyễn để nuôi con. Buồn thay, đến năm 1799 hoàng hậu Ngọc Hân từ trần lúc mới 29 tuổi. Lần lượt sau đó, hai người con của bà là công chúa Ngọc Bảo và hoàng tử Quang Đức cũng đi theo bà khi tuổi còn nhỏ. 

Nơi an nghỉ Công Chúa Ngọc Hân

Theo tương truyền, năm 1804 mẹ hoàng hậu Ngọc Hân là Mẫu Chiêu Nghi Nguyễn Thị Huyền đã bí mật nhờ một tướng nhà Nguyễn đưa hài cốt 3 mẹ con bà về chôn ở bãi Cây Đại trong làng Nành. Lúc ấy nhà Nguyễn đang truy lùng cực kỳ gắt gao, tìm cho ra hài cốt của 3 mẹ con hoàng hậu Ngọc Hân nên mộ bà được xây hết sức thỉnh thoảng.

Tham Quan Đền Ghềnh 1

Tuy nhiên, 38 năm sau, đời vua Thiệu Trị, do mâu thuẫn trong làng nên có đơn tố giác ông chánh tổng Hà Dương dung túng cho làng Phù Ninh (làng Nành nơi chôn hoàng hậu Ngọc Hân) thờ nghịch tặc. Khi ấy, tổng đốc Bắc Ninh được triều đình cử đi khảo sát đã phát hiện ra tại dinh Thiết Lâm, nơi an nghỉ của Mẫu Chiêu Nghi Nguyễn Thị Huyền có thờ hoàng hậu Ngọc Hân và 2 người cháu ngoại.

Xem Thêm:  Review Tham Quan Hồ Bán Nguyệt Hưng Yên ở đâu,vẻ đẹp,lễ hội 2021

Ngay lúc đó, triều đình lệnh cho quân lính đào mộ lên và hất hài cốt xuống sông. Tuy nhiên, một thời gian sau đó, tại khúc sông làng Ái Mộ nổi lên bãi bồi ngày một cao, người dân cho rằng đó là hài cốt của 3 mẹ con hoàng hậu Ngọc Hân nên tạo miếu thờ và thắp hương tại đây. Tuy nhiên ít lâu sau, ngôi miếu nhỏ cũng bị lũ cuốn trôi.

Mãi đến năm 1858, cụ Đặng Thị Bản, vợ cụ Định Đình Hinh cùng nhiều khách thập phương khác đã hằng tâm công đức tôn tạo lại đền ở Ái Mộ được nhân dân vô cùng quý trọng. Ngày ấy, nhà Nguyễn vẫn còn thù hằn với nhà Tây Sơn nên để bảo vệ đền, người dân nơi đây phải dùng hình thức mẫu Thoải để thờ thay vì thờ đích danh công chúa Ngọc Hân.

Đến năm 1872, Pháp đánh phá Hà Nội, đền cũng bị phá hủy tuyệt đối. Cụ Bản lại đứng lên mời gọi quyên góp khắp nơi và xây dựng lại đền khang trang hơn trước. Trải qua bao phen binh lửa, đền Ghềnh vẫn được con cháu cụ trông nom đến ngày nay.

Tham Quan Đền Ghềnh 2

Dâng lễ đền Ghềnh

Đền Ghềnh đó chính là nơi anh linh tụ khí, vô cùng linh thiêng. Khách hành hương đổ về đền ngày một nhiều một phần vì dư âm của trang liệt nữ – Hoàng Hậu Lê Ngọc Hân, một phần bởi vì đền thiêng, linh ứng nhiều lời thỉnh cầu của dân chúng. Con hương thường đến đền đông nhất là vào đầu xuân năm mới và dịp lễ hội đền vào tháng ba để cầu cho hộ gia đình thuận hòa, êm ấm, tài năng có lộc, có của ăn của để, làm ăn xuôi chèo mát mái.

Mỗi khi đến đền, con hương thường sắm lễ trước ở nhà. Bởi giống như những ngôi đền nổi tiếng khác, giá lễ vật được bán cạnh đền đắt gấp 2 đến 3 lần thỉnh thoảng, cực kỳ chặt chém. Một mâm lễ được sắm như vậy thường gồm những thức lễ như một đĩa hoa, một đĩa quả, một cơi trầu, quả cau, cút rượu, xôi thịt,  thẻ hương, giấy tiền, và cánh sớ.

Trong những ngày lễ to của đền, nhiều con hương thường muốn dâng tiến những lễ vật xinh, sang mang ý nghĩa tốt xinh để có thể bày trên ban thờ thánh trong thời gian dài, bày tỏ lòng tôn kính. Khi ấy, Oản Tài Lộc đó chính là lễ vật phù hợp nhất. Bởi oản được thiết kế tỉ mỉ xinh sang, mang ý nghĩa tài lộc tốt lành lại có thể sẽ được tới 6 tháng không bị hỏng mốc, cực thích hợp bày trên ban thờ thánh.

Quanh oản dâng đền Ghềnh là oản màu trắng. Theo đó, loại oản được khuyến khích nên dâng lễ tại đền là những quanh oản được trang trí tỉ mỉ, cụ thể với hoa lụa, lá ngọc cành vàng trang trọng, lộng lẫy giống như sản phẩm Oản Tài Lộc mà Oản Cô Tâm đang làm.

Tham Quan Đền Ghềnh 3

Oản tài lộc thuộc thương hiệu Oản Cô Tâm là loại oản tính chất, được đơn vị này đầu tư nghiên giúp, thiết kế sao cho xinh mắt, vừa lòng quý khách lại phù hợp với văn hóa truyền thống thờ cúng Tứ Phủ của những người Việt.

Loại oản này tính chất thích hợp dâng lên vị thánh mẫu đền Ghềnh thể hiện lòng thật tâm của những người lễ bởi những cụ thể trang trí trên oản đều thuộc vật liệu cao cấp, được sắp xếp có chủ ý, mang nhiều ý nghĩa tốt lành. Oản đó chính là vật thay mặt tài lộc cầu một năm tấn tài, tấn lộc, tấn bình yên đến với gia chủ. 

Vị trí và phương thức dịch chuyển đến đền Ghềnh từ bến xe nội thành

Đền Ghềnh tọa lạc tại Ngõ 22, Phú Viên, Bồ Đề, Long Biên, Hà Nội nên rất thuận tiện cho con hương từ Hà Nội đến thăm đền tại những tuần tiết trong tháng, trong năm. Dù vậy, hàng năm, đền Ghềnh cũng đón rất nhiều khách ngoài tỉnh khác về lễ đền. Hầu hết để thuận tiện, con hương thường đi xe riêng đến đền. Tuy nhiên, nếu bạn có đi xe khách về Hà Nội và muốn đến tham quan hay dâng lễ đền thì vẫn có thể đi bằng xe buýt công cộng hoặc đặt xe ôm hay taxi.

Xem Thêm:  Review Khám phá lịch sử Hình Thành Đền hóa Dạ Trạch Hưng Yên 2022

Nếu di chuyển bằng xe buýt công cộng với giá vé 7000đ 1 lượt, tại những bến xe to trong nội thành Hà Nội, lộ trình dịch chuyển sẽ như sau:

Bến xe Gia Lâm là bến xe gần đền Ghềnh nhất bởi bến xe này thuộc cùng khu Long Biên với Đền nên nếu được bạn nên bắt xe khách đến điểm này – thời gian dự kiến đến đền 15 phút:

  • 549 Nguyễn Văn Cừ gần bến xe Gia Lâm – xe 11 – Chùa Ái Mộ – đi dạo đến đền Ghềnh khoảng 350m.
Tham Quan Đền Ghềnh 4

Bến xe Giáp Bát – thời gian dịch chuyển dự kiến hơn nửa tiếng tùy tuyến đường và tình huống giao thông:

  • Tại bến xe bắt xe 08A, 08ACT, 08B, 08BCT – điểm Hàng Muối – xe buýt 11 – chùa Ái Mộ – đi dạo khoảng 450m tới đền Ghềnh. Đây là tuyến xe tối ưu nhất và nhanh nhất.
  • Tại bến xe bắt xe 08A, 08ACT, 08B, 08BCT – điểm trung chuyển Long Biên sang làn đón xe buýt phía đường Trần Nhật Duật – xe 47A – 21 Bồ Đề, Cầu Chương Dương – đi dạo khoảng 150m tới đền Ghềnh. 
  • Tại bến xe bắt xe 08A, 08ACT, 08B, 08BCT điểm trung chuyển Long Biên sang làn đón xe buýt phía đường Trần Nhật Duật – xe 98 – chùa Ái Mộ – đi dạo khoảng 450m tới đền Ghềnh.
  • Tại bến xe bắt xe 08A, 08ACT, 08B, 08BCT – điểm Hàng Muối – xe 11 hoặc 34 – Ô Quan Chưởng – xe 47A – 21 Bồ Đề, Cầu Chương Dương – đi dạo khoảng 150m tới đền Ghềnh. 
  • Tại bến xe bắt xe 08A, 08ACT, 08B, 08BCT – điểm trung chuyển Long Biên sang làn đón xe buýt phía đường Trần Nhật Duật – xe 100, 10B, 17, 98 – Ô Quan Chưởng – xe 47A – 21 Bồ Đề, Cầu Chương Dương – đi dạo khoảng 150m tới đền Ghềnh. 

Bến xe Mỹ Đình – thời gian dịch chuyển dự kiến gần 1 tiếng tùy tuyến đường và tình huống giao thông:

  • Đối diện bến xe Mỹ Đình – xe 34 – Ô Quan Chưởng – xe 47A – 21 Bồ Đề, Cầu Chương Dương – đi dạo khoảng 150m tới đền Ghềnh. 
  • Tại bến xe Mỹ Đình – xe 35A – Bệnh viện đa khoa y học cổ truyền – xe 47A – 21 Bồ Đề, Cầu Chương Dương – đi dạo khoảng 150m tới đền Ghềnh. 
  • Tại bến xe Mỹ Đình – xe 09B – 165 Cầu Giấy – xe 34 – Ô Quan Chưởng – xe 47A – 21 Bồ Đề, Cầu Chương Dương – đi dạo khoảng 150m tới đền Ghềnh. 
  • Đối diện bến xe Mỹ Đình – xe 34 – 145 Nguyễn Thái Học sân VĐ Hàng Đẫy – xe 22A – 549 Nguyễn Văn Cừ – xe 11 – Chùa Ái Mộ – đi dạo đến đền Ghềnh khoảng 350m.
  • Tại bến xe Mỹ Đình – xe 09B – 165 Cầu Giấy – xe 34 – 549 Nguyễn Văn Cừ  – xe 11 – Chùa Ái Mộ – đi dạo đến đền Ghềnh khoảng 350m.
Tham Quan Đền Ghềnh 5

Di vật ở Đền Ghềnh

Giá trị của đền Ghềnh còn được thể hiện ở những di vật. Trước hết, phải kể đến quả chuông được đúc vào thời Tự Đức (1876). Rất tiếc, bài minh trên chuông đã mờ nên không thể đọc được nội dung. Hai cỗ kiệu: 1 kiệu Long Đình và 1 kiệu Mẫu. Đây là những cỗ kiệu to được trang trí bằng nghệ thuật chạm trổ rất là đẹp. Nhưng tính chất hơn cả là những giá trị phi vật thể tọa lạc ở những bức đại tự, cuốn thư và hoành phi, câu đối.

Nội dung của những chữ được thể hiện trên những di vật này đều tập trung vào ca ngợi cảnh xinh, đất thiêng, công trạng, đức độ của những vị Thần được thờ, nơi ngôi đền tọa lạc. Những bức đại tự khẳng định giá trị của đền như: “Đức dày của đất” (Khôn đức hậu), “Mây lành chở che” (Từ vân ấm), “Vua trong phái đẹp” (Nữ trưng vương), “Điện cổ Thần Tiên” (Thiên Tiên cổ điện), “Bà mẹ của sông nước” (Thủy Tiên Thánh Mẫu)

Xem Thêm:  Review Tham Quan chùa Thái Lạc Hưng Yên di tích quốc gia ở đâu,kiến trúc,đặc sắc 2022

Đặc trưng Đến Ghềnh

Hệ thống điện Thần trong đền Ghềnh có nét khác biệt so với điện Thần tứ phủ thông thường:

Trong đồng tình chỉ có tượng công chúa Ngọc Hân được coi là Mẫu Thoải mà không có Mẫu Thiên, Mẫu Địa (Thượng Ngàn).

Hai bên phía ngoài Hậu CungTứ vị Thánh Chầu, phương thức bài trí này ít gặp ở những điện Thần Tứ phủ khác như Phủ Tây Hồ, phủ Giầy, đền Mẫu Tuyên Quang, Lạng Sơn

Tham Quan Đền Ghềnh 6

Thông thường tượng những quan Hoàng Khâm Trực điện Thần Mẫu (quan Hoàng Bơ, Hoàng Bảy, Hoàng Mười) được đặt tại Công đồng những quan, ngay phía trước 5 vị Tôn Ông. Nhưng ở đây, những vị này lại được đặt ơ hai bên quay vào chính điện. Đây lại là một điểm khác nữa.

Sự khác biệt thứ tư là Tứ phủ Thánh Cậu được đặt ở hai bên trước cửa lẩu Sơn Trang. Rất ít khi thấy nơi nào thờ Tứ phủ Thánh Cậu trong  chính điện mà chỉ có lầu Cô, lầu Cậu ở phía trước đền.

Hai Lầu Cô ở đền Ghềnh đặt trước phủ Chúa Sơn Trang là sự khác biệt thứ năm.

Điểm khác biệt thứ sáu là trước cửa đền, ngoài sân có ban thờ ông Hồ (trong đạo Mẫu gọi là Quan thanh tra) quay thẳng vào chính điện. Phương thức bài trí này không có ở những đền Mẫu khác. Chưa thể hiện rõ căn nguyên sự khác biệt, nhưng sự khác biệt này làm nên nét độc đáo của đền Ghềnh.

Kiến trúc đền Ghềnh

Đền Ghềnh trải qua rất nhiều lần bị tác động ngoại cảnh hủy hoại nên được tu sửa rất nhiều lần. Do đó những nét kiến trúc cổ của đền gần như không còn. Tuy nhiên những hạng mục chính của đền vẫn được đảm bảo như điện mẫu, điện sơn trang, nhà tổ, nhà khách, khu vực phụ trợ. 

Cổng vào đền được xây theo lối cổng tam quan với cửa đỏ nổi bật. Tiến vào trong, tại sân đền có ban thờ ông Hồ (Quan Thanh Tra) quay thẳng vào chính điện. Tại chính điện, phía trong cùng là cung cấm được sơn son thiếc vàng lộng lẫy thờ công chúa Ngọc Hân hay đó chính là Mẫu Thoải. Hai bên phía ngoài đồng tình có đặt ban thờ Tứ Vị Thánh Chầu cùng Công Đồng những quan, Ngũ vị Tôn Ông, những vị Tứ Phủ Thánh Cậu.

Ngoài ra, đền Ghềnh cũng nổi tiếng với những di vật có từ xa xưa. Trước tiên là quả chuông được đúc từ thời vua Tự Đức (1876). Sau đó là hai cỗ kiệu: 1 kiệu Long Đình và 1 kiệu Mẫu. Những cổ vật này đều được trang trí trạm trổ vô cùng tỉ mỉ và khéo léo, khó có nghệ nhân nào ngày nay có thể làm được. Ngoài ra, đền cũng cất giữ nhiều bức đại tự, cuốn thư, hoành phi, câu đối cực kỳ có giá trị cả về mặt vật chất và tinh thần.  

Tham Quan Đền Ghềnh 7

Lễ hội đền Ghềnh

Hàng năm đền Ghềnh thường tổ chức lễ hội vào tháng tám âm lịch, từ mùng 6 đến 12. Lễ hội đền Ghềnh được đánh giá là vô cùng độc đáo, khó nơi nào có được. Lễ hội rất được chia làm 2 phần đó là phần lễ và phần hội. Phần lễ nổi bật với lễ rước nước được tổ chức ngay tại vùng sông Hồng.

Lễ mang ý nghĩa cầu cho mưa gió thuận hòa, cây lá tốt tươi, vụ mùa bội thu. Lễ này thực chất mang nghĩa rửa hận cho Hoàng Hậu Ngọc Hân. Tuy nhiên do trước kia lính nhà Nguyễn thắt chặt nên lễ này chỉ được coi là lễ Mẫu và nước lấy về để thờ Mẫu Thoải quanh năm.

Chuyên Mục: Review Hưng Yên

Nguồn Blog Review Du Lịch: https://bietthungoctrai.vn/ Đền Ghềnh, nơi thờ phụng Bắc cung Hoàng hậu Tây Sơn, Ngọc Hân Công chúa

Leave a Reply

Your email address will not be published.