Review Làng Đường Lâm – Làng Việt cổ ở đâu, ăn gì, có gì, đường đi từ A-Z 2022

0901duonglam1
Duong Lam - Lang Viet co dau tien duoc xep hang di tich quoc gia hinh anh 1

Cổng làng Đường Lâm. (Hình ảnh: Thanh Hà/TTXVN)

Sở hữu những giá trị văn hóa truyền thống độc đáo, cảnh sắc, kiến trúc tiêu biểu của vùng nông thôn đồng bằng ven biển sông Hồng, làng cổ Đường Lâm, thị xã Sơn Tây (Thành Phố Hà Nội) luôn là nơi thu hút đông đảo khách tham quan trong và ngoài nước đến tham quan tìm hiểu.

Làng cổ Đường Lâm thuộc địa phận huyện Sơn Tây, Thành Phố Hà Nội, phương thức trung tâm thành phố chỉ khoảng 44km. Đường Lâm là quê nhà của Ngô Quyền và Phùng Hưng nên được gọi là “đất hai vua.” Cho đến ngày nay, làng Đường Lâm vẫn lưu giữ được những nét đặc trưng cơ bản của một ngôi làng ở Bắc Bộ có cổng làng, cây đa, bến nước, sân đình,… với 956 ngôi nhà truyền thống.

Năm 2006, Đường Lâm trở thành làng cổ trước tiên của toàn nước được Nhà nước trao bằng Di tích lịch sử văn hóa truyền thống quốc gia.

Trung bình mỗi năm, Làng cổ Đường Lâm thu hút 120.000-130.000 lượt khách du lịch, trong đó có từ 6.000-7.000 lượt khách quốc tế.

Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân thị xã Sơn Tây, ông Lê Đại Thăng cho biết thời gian qua, công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản Làng cổ Đường Lâm luôn được chú trọng với sự hỗ trợ, tư vấn của những cấp quản trị và nhiều tổ chức trong nước, quốc tế. Di tích đã và đang phát huy giá trị một phương thức bền vững, đúng với tiêu chí mà Bộ Văn hóa truyền thống, Thể thao và Du lịch, Ủy ban nhân dân thành phố Thành Phố Hà Nội đã đề ra.

15 năm qua, Làng cổ Đường Lâm cũng nhận được tư vấn, hỗ trợ, hợp tác của những tổ chức trong nước, quốc tế, những nhà khoa học trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị di tích.

Đất cổ, người hùng, hồn thiêng sông núi

Thuận lợi về giao thông thủy bộ khiến mảnh đất Đường Lâm trở thành điểm cư trú lâu đời của những người Việt cổ thuộc văn hóa truyền thống Phùng Nguyên và Đông Sơn.

Đây là quê nhà của hai vị vua – Phùng Hưng (761-802), Ngô Quyền (808-944), cũng là mảnh đất sinh ra sứ thần Giang Văn Minh – một nhà ngoại giao văn tài thao lược xuất sắc cuối thế kỷ XVI, đầu thế kỷ XVII.

Ngay tại đây, trong một chương trình khai quật vào năm 1971, những nhà khảo cổ học đã tìm thấy những di chỉ đồ đá thuộc thời Hùng Vương; còn những nhà đúng chuyên môn đều đánh giá: Đường Lâm là một làng cổ Việt Nam, vừa xinh về cảnh sắc lại vừa giàu về lịch sử văn hóa truyền thống. Thật hiếm có một ngôi làng Việt cổ nào lại có đầy đủ những di tích văn hóa truyền thống kiến trúc thay mặt cho nền văn minh châu thổ sông Hồng đã phát triển vài ngàn năm rực rỡ liên quan tới những mốc quan trọng của dân tộc như Đường Lâm. 

Đợt thám sát tại Đường Lâm do Viện Việt Nam học (thuộc Đại học Quốc gia Thành Phố Hà Nội) và trường Đại học Nữ Chiêu Hòa (Nhật Bản) tổ chức đã bước đầu kết luận Đường Lâm có thể là nơi cư trú của những người Việt Nam kỳ văn hóa truyền thống Phùng Nguyên (phương thức nay chừng 4.000 năm). 

Duong Lam - Lang Viet co dau tien duoc xep hang di tich quoc gia hinh anh 2

Sân nhà cổ trong Di tích làng cổ Đường Lâm. (Hình ảnh: Thanh Hà/TTXVN)

Hơn thế nữa, làng cổ lại tọa lạc ngay giữa một khu di tích với những điểm du lịch mê hoặc như Đền Và, chùa Thầy, chùa Tây Phương, những khu cảnh sắc Đồng Mô, Suối Hai, Đá Chông… Nhiều công trình cổ cho tới nay vẫn giữ được những kiến trúc cổ như đình, chùa.

Xem Thêm:  Review Chùa Ông ở đâu, kiến trúc, sự tích, đường đi từ A-Z 2022

[Giải quyết mâu thuẫn giữa bảo tồn và phát triển làng cổ Đường Lâm]

Diện tích tuy không to nhưng Đường Lâm chứa đựng một quần thể di tích được xếp thứ hạng như Đền Phùng Hưng, Lăng Ngô Quyền, nhà thờ thám hoa Giang Văn Minh, đình Mông Phụ, Chùa Mía. Dân làng Đường Lâm kể rằng, Chùa Mía là chính cung mà Chúa Trịnh đã xây dựng cho cung phi Ngô Thị Ngọc Diệu. 

Ngôi chùa tọa lạc trên một khu đất cao giữa làng với hồ nước nhỏ trước mặt và nhìn ra sông Hồng. Tương truyền tại dòng sông này, chúa Trịnh đi thuyền rồng, tuần thú xứ Đoài và gặp cô thôn nữ xinh xinh. Bà là người đã để lại ngôi chùa Mía nổi tiếng với gần 300 bức tượng phật tuyệt đối mang màu sắc dân tộc Việt Nam. Chùa rất được mệnh danh là một bông hoa xuất sắc về nghệ thuật tạo hình thế kỷ XVII.

Người Đường Lâm vẫn tự hào về truyền thống của tớ, đã sinh ra 2 vị vương đế lẫy lừng là Phùng Hưng và Ngô Quyền, với những di tích giá trị như rặng duối buộc voi, ngựa trên một ngàn năm, hồ tập trận của Ngô Quyền khi còn bé… 

Cũng tại ấp Cam Lâm vẫn còn tồn tại một ngôi miếu Sữa với nước giếng Chuông Sa có tác dụng chữa mất sữa cho những bà mẹ đang nuôi con bú. Nổi biệt, người dân Đường Lâm còn nhắc tới am Hai Bà Trưng tọa lạc dưới tán cây si và lim xanh tốt quanh năm – nơi có luồng khí thiêng màu đất hồng đậm vẫn bốc lên ngọn cây vào những chiều hè…

Nhưng vượt lên trên tất cả, Đường Lâm còn lưu giữ hình ảnh của một ngôi làng cổ Việt Nam với cổng làng, cây đa, giếng nước, ao sen. Những ngõ xóm, đường làng, mái ngói, tường đá ong và phương thức bố cục những công trình kiến trúc trong một không gian sinh họat thế giới, mang đậm bản sắc của một làng thuần nông và dấu ấn của một nền văn minh lúa nước.

Xã Đường Lâm gồm có 6 làng họp lại. Nổi tiếng nhất là làng Mông Phụ. Đây là làng rộng nhất trong số 6 làng của Đường Lâm. Vào làng Mông Phụ hầu như bất kỳ ai cũng chú ý trước tiên đến cổng và ngôi đình của làng. Cổng làng được xây dựng trên trục đường chính dẫn vào làng. Với bất kỳ một người dân ở vùng thôn quê nào trên đất Việt thì cổng và đình làng là hai công trình kiến trúc tượng trưng cho sự trù phú, thịnh vượng của làng. 

Với người Đường Lâm cũng vậy, hai công trình này được xây dựng rất công phu và hoành tráng. Bốn cột của cổng làng được lựa chọn rất kỹ từ 4 thứ gỗ quý, đinh, lim, sến, táu. Phần giữ cho 4 cây cột này đứng vững đến ngày nay là những phiến đá tròn xanh lấy từ Đông Triều (Quảng Ninh). Phần tường được xây bằng đá ong, cửa của cổng làng là hai tấm gỗ lim.

Đình làng được xây dựng ở vị trí trung tâm của làng, có một đặc điểm rất nổi bật đó là hai dãy dọc được xây dựng theo kiểu sạp đình. Đây là kiểu kiến trúc Việt – Mường đậm nét nhất còn được lưu giữ lại, minh chứng cho sự giao thoa hài hòa của hai nền văn hóa truyền thống anh em từ phương thức đây mấy trăm năm. Những cây cột đình chủ yếu bằng gỗ lim, gỗ táu vừa một vòng tay người to ôm qua thời gian đã trở nên đen bóng. 

Xem Thêm:  Review Bảo tàng tổng hợp tỉnh Quảng Ngãi ở đâu, có gì, đường đi từ A-Z 2022

Làng Việt cổ đá ong

Vẻ quyến rũ dễ nhận thấy nhất ở Đường Lâm là những ngôi nhà được xây dựng bằng những nguyên liệu nổi bật: đá ong. Hầu như ở tất cả những công trình kiến trúc gắn với đời sống của những người dân Đường Lâm đều có sự hiện diện của đá ong, bùn ao. 

Duong Lam - Lang Viet co dau tien duoc xep hang di tich quoc gia hinh anh 3

Ngõ nhỏ ở Đường Lâm. (Hình ảnh: Anh Tuấn/TTXVN)

Bùn ao ở Đường Lâm cũng có những đặc tính rất lạ, loại bùn này sau khi lấy từ dưới ao lên, qua bàn tay nhào nặn của con người bỗng trở thành một thứ nguyên liệu dùng xây nhà, xây bếp… rất đắc dụng. Nhiều hộ gia đình đã dùng thứ nguyên liệu này cả vài chục năm mà vẫn không bị mưa nắng làm hỏng. Ở bên cạnh bùn ao thì đá ong là một thứ nguyên liệu không thể thiếu, nhất là trong những công trình quan trọng trong đời sống.

Có thể nhận thấy vai trò chủ đạo rõ nét nhất của đá ong ở tường nhà, cổng, giếng, tường đình… Đá ong ở Mông Phụ có ở mọi nơi, từ ruộng đồng, ao vườn, đá ong tọa lạc sâu dưới lòng đất. Đá ong là loại đất sỏi, khi còn ở trong lòng đất thường mềm, nhưng sau khi được lấy lên, càng để dãi dầu nắng mưa, càng rắn chắc, có độ bền cao. Đá ong được đào lên xây nhà ở Đường Lâm thường cắt theo kích thước mỗi viên là 40 x 24 x 18cm.

Vẻ xinh của những viên đá ong được giữ nguyên bề mặt thô nhám chất lên xây nhà, xây bếp. Dọc đường làng, những dãy tường nhà, tường rào thẳng tắp, sẫm mầu nâu mật, đã tạo nên vẻ xinh riêng ở làng cổ Đường Lâm.

Những ngôi nhà cổ ở Mông Phụ cũng là những công trình kiến trúc rất độc đáo. Chúng được dựng lên từ sự kết hợp hài hòa giữa gỗ và đá ong. Phần mái được lợp bằng ngói mũi. Phần tường của những ngôi nhà chắc chắn và độc đáo nhất. Bề mặt thô nhám của đá ong không được trát kín.

Đã vài trăm năm tuổi nhưng những bức tường này vẫn trơ gan cùng tuế nguyệt và tạo nên một vẻ xinh nhuốm màu thời gian vô cùng đặc sắc. Sống trong những ngôi nhà được xây bằng đá ong rất dễ chịu, thoải mái, tường nhà không bị không khô ráo, mùa nắng nóng thì mát mẻ bởi đá ong là thứ vật liệu có kết cấu rỗng, có khả năng trao đổi không khí.

Điểm nổi bật của Đường Lâm là những ngôi nhà cổ. Trong làng hiện có tới 956 ngôi nhà cổ, tập trung nhiều nhất ở những thôn Đông Sàng, Mông Phụ và Cam Thịnh. Nhiều ngôi nhà được xác định xây dựng từ những năm 1649, 1703, 1850… 

Những ngôi nhà cổ tọa lạc ẩn mình và phủ màu rêu phong trên bề mặt những viên ngói mũi ri, tạo nên hình thù võng lưng, gắn liền với nhà sàn, vườn, bếp, nhà ngang, giếng nước…Những ngôi nhà có cổng, tường rào quanh nhà xây bằng đá ong theo lối xưa bằng đất đá, bã trầu, bùn để tạo chất kết dính.

Nhà cổ chủ yếu dựng bằng gỗ mít và gỗ lim với những nét chạm trổ tinh xảo. Nhà thường có 5 gian, hai chái. Gian giữa để thờ, trang trí cửa võng, có bàn ghế, sập gụ, những nét chạm trổ vẫn được giữ nguyên với những tích phong cảnh thể hiện nền nếp của những cụ ngày xưa.

Ngoài vườn vẫn có cái giếng đá ong cổ, nước giếng rất trong có thể sử dụng sinh hoạt mỗi ngày. Du khách bị mê hoặc bởi những con đường gạch lát sạch sẽ và thấy sự ấm cúng, bình yên của con người ở đây khi đi giữa những bức tường đá ong có màu vàng sậm, giếng nước, sân đình, ruộng nước, những ngôi chùa uy nghi.

Xem Thêm:  Review Thác Cà Đú ở đâu, ăn gì, có gì, giá vé, đường đi từ A-Z 2022

Giá trị nữa của Đường Lâm đây là ở phương thức quy hoạch không gian. Làng Mông Phụ được đặt trên một quả đồi thấp. Đỉnh đồi là ngôi đình to với sân rộng như một quảng trường, từ đó tỏa ra những hướng vào xóm. Làng được quy hoạch theo lối lan tỏa từ tâm điểm là đình làng. Sân đình đây là một ngã sáu tỏa ra những con đường dẫn đến mọi ngõ ngách của làng. 

Duong Lam - Lang Viet co dau tien duoc xep hang di tich quoc gia hinh anh 4

Không gian bếp truyền thống ở Đường Lâm. (Hình ảnh: Thanh Hà/TTXVN)

Điều nổi bật là dù đi hay đến và bắt đầu từ xóm nào, không ai phải quay lưng với hướng chính của tớ. Những ngôi nhà trong làng đều được cấu trúc theo kiểu nội tự, ngoại khách, sân nhà thấp hơn mặt đường, vào những ngày mưa, nước từ ngoài dồn vào trong sân (tụ thủy sinh tài) rồi mới chảy thoát ra đường cống.

Theo người dân ở đây, điểm nổi bật nữa là để đề phòng trộm cướp, những đường ngõ trong làng đều là ngõ cụt, trong khi đó từ mỗi ngôi nhà đều có cửa bí mật và đường tắt ra sân đình để khi làng có việc, trai tráng khỏe mạnh trong làng có thể nhanh chóng có mặt theo lệnh điều động.

Do khai thác tốt độ dốc, lại không có nhiều nghề phụ nên đường ngõ ở Đường Lâm rất sạch sẽ phong quang. Vệ sinh thường là nhược điểm to của những làng cổ, nhưng ở Đường Lâm vệ sinh rất tốt.

Giai thoại kể rằng: Đình Mông phụ đặt trên đầu một con rồng mà giếng làng là hai mắt, sân đình đào thấp hơn so với mặt phẳng xung quanh, có vẻ như là một nghịch lý so với kiến trúc hiện đại, song thực ra đó lại là một dụng ý của những người xưa. Khi mưa xuống, nước từ ba phía ào ạt đổ vào (Nước chảy chỗ trũng), phải chăng đó là một khát vọng về một đời sống ấm no! Sau đó nước từ từ thoát ra theo hai cống nhỏ chạy dọc theo nách đình (Chống thủy lôi tâm), từ xa nhìn lại, trong mưa hai rãnh nước vẽ nên hai râu rồng vừa thật lại vừa ảo, quả thật là một ý tưởng hết sức lãng mạn của những kiến trúc sư cổ.

Nếu người Hội An tự hào về phố cổ, người Thành Phố Hà Nội hãnh diện với 36 phố phường thì người Đường Lâm cũng có thể tự hào không kém về những ngôi nhà đá ong và làng cổ Đường Lâm vẫn là một nơi thu hút khách du lịch mỗi khi họ đến Sơn Tây – nơi đã đi vào thơ của Quang Dũng – Xứ Đoài mây trắng, làm ngẩn ngơ bao khách tham quan.

Với một ngày trải nghiệm tại làng cổ Đường Lâm, khách tham quan có thể chiêm ngưỡng và thấy hệ thống di tích, nhà cổ, đường làng, cổng cổ… vẫn giữ được gần như nguyên vẹn của một ngôi làng truyền thống Phía bắc, khiến Đường Lâm giống như một bảo tàng sống.

Du khách được thỏa mãn phần nào khi đắm mình trong không gian trong lành, tĩnh lặng và thưởng thức những món ẩm thực đậm màu quê như gà mía, tương, chè lam, những loại bánh kẹo truyền thống./.

(Vietnam+)

Chuyên Mục: Review Quảng Ngãi

Nguồn Blog Review Du Lịch: https://bietthungoctrai.vn/ Đường Lâm – Làng Việt cổ trước tiên được xếp thứ hạng di tích quốc gia | Nơi đến

Leave a Reply

Your email address will not be published.